BM Genel Sekreteri Antonio Guterres çatışmaların durmasını istedi

1. kaynak belgesi

1(ANKARA) - Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, BM 81'inci Genel Kurulu'nda genel sekreter olarak son kez yaptığı konuşmada, dünya liderlerine "Çatışmalar durmalı, insani yardımlar kesintisiz ulaştırılmalı" çağrısında bulundu. Gazze, Ukrayna, Sudan ve Myanmar'daki çatışmalara değinen Guterres, BM Güvenlik Konseyi'nin günümüz dünyasını yansıtacak şekilde reforme edilmesi ve Afrika'nın daimi üyelikle temsil edilmesini istedi.dayananlar: özün 1. maddesi↩ Geldiğin yere dön

2Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, New York'taki BM Genel Merkezi'nde düzenlenen 81'inci Genel Kurul görüşmelerinde dünya liderlerine hitap etti. Dünyadaki çatışmaların şiddetlendiğini, sivillerin hedef alındığını, insan haklarının ihlal edildiğini ve uluslararası hukukun geri plana itildiğini belirten Guterres, iklim krizinin günlük hayatın bir gerçeği haline geldiğini, yapay zekadaki gelişmelerin ise mevcut yönetişim sistemlerinin önüne geçtiğini söyledi.

3Yaşanan krizlerin birbirinden bağımsız olmadığını ifade eden Guterres, küresel ölçekte ekonomik, siyasi ve teknolojik yeni güç merkezlerinin ortaya çıktığını; hükümetlerin sahip olduğu gücün bir bölümünün büyük şirketlere ve bireylere kaydığını, insanların ise giderek daha fazla gücü makinelere devrettiğini belirtti.

4"AÇIKÇA ÇOK KUTUPLU BİR DÜNYAYA DOĞRU İLERLİYORUZ"

5Dünyanın geri döndürülemez biçimde çok kutuplu bir düzene doğru ilerlediğini ifade eden Guterres, bu sürecin birbirinden kopuk blokların oluşmasına yol açmaması gerektiğini söyledi. Guterres, askeri, ekonomik ve teknolojik gücün tek başına küresel sorunları çözmeye yetmeyeceğini belirterek, merkezinde Birleşmiş Milletler'in bulunduğu daha dengeli ve temsil kabiliyeti yüksek bir çok taraflı sisteme ihtiyaç olduğunu kaydetti. "80 yıl öncesinin güç düzenlemelerine" dayalı kurumların günümüz gerçeklerini yeterince yansıtmadığını belirten Guterres, uluslararası hukukun üstünlüğünün güç kullanımının önünde tutulması gerektiğini vurguladı.

6"ARTIK YETER, ÇATIŞMALAR DURMALI"

7Orta Doğu'daki çatışmaların birbirini tetiklediğine dikkati çeken Guterres, dünya liderlerine BM Genel Kurulu haftasını gerilimin azaltılması ve diyaloğun geliştirilmesi için kullanmaları çağrısında bulundu. Guterres, "Artık yeter. Bu salondaki liderlere çağrıda bulunuyorum: Bu üst düzey haftayı gerilimi azaltmak ve diyaloğu geliştirmek için mümkün olan en etkili şekilde kullanalım. Hep birlikte bu salondan açık bir mesaj verelim: Çatışmalar durmalı, insani yardımlar kesintisiz ulaştırılmalı" dedi. Seyrüsefer hakları ve özgürlüklerinin de uluslararası hukuk doğrultusunda tamamen yeniden tesis edilmesi gerektiğini belirten Guterres, bölgedeki çatışmalar nedeniyle Gazze ve işgal altındaki Filistin topraklarında yaşananların gözden kaçırılmaması gerektiğini söyledi.

8"GAZZE KONUSUNDA İKİ DEVLETLİ ÇÖZÜMÜN ORTADAN KALKMASINA İZİN VEREMEYİZ"

9Hamas'ın 7 Ekim saldırılarını "menfur terör saldırıları" olarak nitelendiren Guterres, ardından Gazze'deki Filistinlilere yönelik saldırıların Genel Sekreter olarak görev yaptığı dönem boyunca görmediği ölçekte can kaybı ve yıkıma yol açtığını belirtti. Uluslararası Adalet Divanı'nın Gazze'ye ilişkin kararlarını hatırlatan Guterres, tüm tarafların uluslararası hukuka ve Mahkeme kararlarına uyması gerektiğini söyledi. İşgal altındaki Batı Şeria'da şiddet, yerinden etmeler ve yerleşimlerin genişletilmesinin barış ihtimalini zayıflattığını belirten Guterres, "İki devletli çözümün gözlerimizin önünde ortadan kalkmasına izin veremeyiz" dedi.

10"RUSYA'NIN UKRAYNA'YI İŞGALİ, BM ŞARTI'NIN AÇIK İHLALİ"

11Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik geniş çaplı işgalini de değerlendiren Guterres, savaşın BM Şartı'nın açık ihlali olduğunu söyledi. Sivillerin cephe hatlarından uzakta da hayatını kaybetmeye devam ettiğini belirten Guterres, evler, enerji ve su altyapısı ile ulaşım sistemlerinin tekrar tekrar hedef alındığını ve saldırıların enerji arzı ile küresel tedarik zincirleri için tehdit oluşturduğunu kaydetti. Guterres, Sudan'da iktidar mücadelesinin sivillere yönelik bir savaşa dönüştüğünü, Myanmar'da ise şiddetin ve kitlesel yerinden edilmelerin sürdüğünü ifade etti.

12"GÜVENLİK KONSEYİ'Nİ REFORME ETMELİYİZ"

13BM Şartı'nın çifte standart uygulanmadan savunulması gerektiğini belirten Guterres, sivillerin ve insani yardım çalışanlarının korunması, nükleer silahların yayılmasının önlenmesi ve hesap verebilirliğin sağlanması çağrısında bulundu. Guterres, BM Güvenlik Konseyi'nin de günümüz dünyasının güç dengelerini yansıtacak biçimde değiştirilmesi gerektiğini belirterek, "Güvenlik Konseyi'ni de reforme etmeliyiz ki Konsey, bugünün dünyasını yansıtsın ve günümüzün sorunlarının gerektirdiği meşruiyet ve etkinliğe sahip olsun" diye konuştu. Afrika'nın Güvenlik Konseyi'nde daimi temsilinin bulunmamasını eleştiren Guterres, "Afrika'nın daimi üyelikle temsil edilmediği 21'inci yüzyıl Güvenlik Konseyi adaletsizdir ve savunulamaz. Bu değişmelidir" dedi.dayananlar: özün 3. maddesi · alıntı↩ Geldiğin yere dön

14"1,5 DERECELİK SINIRIN AŞILMASI NEREDEYSE KESİN"

15İklim krizine de değinen Guterres, küresel sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlama hedefinin aşılmasının "neredeyse kesin" olduğu bir tabloyla karşı karşıya bulunulduğunu söyledi. Yenilenebilir enerjinin dünyanın büyük bölümünde yeni elektrik üretiminin en ucuz kaynağı haline geldiğine dikkati çeken Guterres, hükümetlere fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik açık takvimler içeren ulusal planlar hazırlama çağrısında bulundu. Guterres, büyük petrol şirketlerini de eleştirerek, "Büyük petrol şirketleri onlarca yıldır atmosferi açık bir kanalizasyon gibi kullandı ve bunun sonuçlarından büyük kazançlar elde etti" ifadelerini kullandı.

16GUTERRES GENEL KURUL'A VEDA ETTİ

17Görev süresinin son 100 gününe girdiğini belirten Guterres, Genel Sekreterlik görevi sona erdikten sonra da BM Şartı'nın değerlerini savunmayı sürdüreceğini söyledi. Guterres, konuşmasını "1 Ocak'ta artık Genel Sekreter olmadığımda şundan emin olun: Nerede olursam olayım, ne yapıyor olursam olayım; barışın mümkün olduğu, insan onurunun evrensel olduğu, hukukun gücünün güç hukukuna üstün gelmesi gerektiği ve ortak geleceğimizin uğruna mücadele etmeye değer olduğu inancını savunmaya devam edeceğim. Birleşmiş Milletler Şartı'nın değerlerini savunmayı sürdüreceğim. Ve asla, ama asla vazgeçmeyeceğim" ifadeleriyle tamamladı.

18Guterres, konuşmasının ardından Genel Kurul'a veda ederken salondaki katılımcılar tarafından ayakta alkışlandı.

2. kaynak belgesi

19Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, BM Genel Kurulu’na yaptığı son hitabında, "Gazze’de genel sekreter olarak görev yaptığım yıllar boyunca gördüğüm hiçbir şeye benzemeyen ölçekte katliam ve yıkım yaşandı" dedi.

20BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, bugün başlayan 81. BM Genel Kurulu’nun açılışında konuştu. BM Genel Kurulu’na yaptığı son hitabında Guterres, "Dünyamızdaki fay hatları genişliyor. Çatlaklar, kanyonlara dönüştü. Açık bir şekilde çok kutuplu bir dünyaya doğru ilerliyoruz ve bu hareket geri döndürülemez" dedi.

21Yeni çok kutuplu dünyanın birbirinden kopuk, gerilimler ve karşılıklı hesaplarla dolu bir dünya olmaması gerektiğini söyleyen Guterres, karşılıklı bağımlılık üzerine kurulu, yoğun ekonomik, siyasi, sosyal ve teknolojik bağlantılar ağıyla desteklenen, birden fazla güç merkezinin ortak bir uluslararası hukuk ve ortak kurallar çerçevesinde bir arada bulunduğu bir dünyanın mümkün olduğunu belirtti. Son yıllarda yaşananların süper güçlerin aslında o kadar da "süper" olmadığını ve güçlerinin sınırları bulunduğunu ortaya koyduğunu ifade eden Guterres, "Askeri güç tek başına barış sağlayamaz. Ekonomik güç de tek başına istikrar sağlayamaz. Teknolojik güç de tek başına güvenliği garanti edemez. Ağlarla bağlantılı çok kutuplu bir dünya, daha dengeli ve daha temsili küresel sorun çözme mekanizmaları için gerekli şartları oluşturabilir" dedi.

22Guterres, bunun için günümüzdeki güç dengelerini yansıtan, merkezinde BM’nin bulunduğu daha dengeli ve temsil açısından çok taraflı bir sistemin gerekli olduğunu savundu.

23"Artık yeter"

24Orta Doğu’daki savaş ve çatışmalara da değinen Guterres, "Orta Doğu’da siviller bedel ödemeye devam ederken, sözde ateşkesler, düşük yoğunluklu çatışmaların ötesine geçmiyor. Artık yeter. Bu salondaki liderleri, bu haftaki üst düzey olanakları gerilimi azaltmak ve diyalog geliştirmek için en iyi şekilde değerlendirmeye çağırıyorum. Çatışmalar sona ermeli. İnsani yardımların ulaşmasına izin verilmeli. Seyrüsefer hakları ve özgürlükleri, uluslararası hukuka uygun olarak tamamen yeniden tesis edilmeli" dedi.

25İşgal altındaki Filistin topraklarındaki durumu da gözden kaçırmamak gerektiğini vurgulayan Guterres, "Gazze’de Filistinlilere yönelik saldırılar ile genel sekreter olarak görev yaptığım yıllar boyunca gördüğüm hiçbir şeye benzemeyen ölçekte katliam ve yıkım yaşandı" dedi.dayananlar: özün 2. maddesi↩ Geldiğin yere dön

26Uluslararası Adalet Divanı’nın (UAD) "Gazze Şeridi’nde Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi’nin Uygulanması" adlı davada geçici tedbir kararları aldığını ve BM’nin Gazze’de görevlerini yerine getirmesine izin verilmesi ve BM çalışanları ile insani yardım personelinin korunması gerektiğini açıkça belirttiğini vurgulayan Guterres, "Tüm taraflar, uluslararası hukuka ve UAD’nin kararlarına uymalıdır" dedi.

27Guterres, "Bu arada işgal altındaki Batı Şeria’da İsrail’in şiddeti, yerinden etmeler ve yerleşimlerin genişletilmesi, barışa giden yolu ortadan kaldırıyor ve etnik temizlik tehlikesini gündeme getiriyor. İki devletli çözüm umudunun gözlerimizin önünde yok olmasına izin veremeyiz" ifadelerini kullandı.

28Ukrayna ve Rusya arasındaki savaşa da değinen Guterres, "Siviller, cephe hatlarından çok uzakta dahi öldürülmeye devam ediyor. Başta Ukrayna’da ancak son dönemde Rusya’nın bazı bölgelerinde de enerji ve su altyapısı ile ulaşım sistemleri tekrar tekrar saldırıya uğradı. Bu durum, küresel gıda ve enerji tedarik zincirlerini tehdit ediyor" dedi.

29"Bu sınavı geçmek zorundayız"

30Sudan’daki savaşa ve Myanmar’da devam eden şiddet ve suç eylemlerine de dikkat çeken Guterres, "Bunlar ve diğer pek çok çatışma, güç kontrolden çıktığında, zor kullanımı diplomasinin önüne geçtiğinde, askeri bütçeler hızla yükseldiğinde ve hesap verilebilirlik ortadan kalktığında neler yaşanabileceğini ortaya koyuyor. Önümüzdeki sınav, gücün hukuk çerçevesinde mi yoksa hukukun dışında mı kullanılacağı. Bu sınavı geçmek zorundayız" dedi.

31BM Güvenlik Konseyi’nde reform çağrısı

32BM Güvenlik Konseyi’nin bugünün dünyasını yansıtacak bir şekilde reforme edilmesi gerektiğini de söyleyen Guterres, "Güvenlik Konseyi, İkinci Dünya Savaşı sonrasında tasarlandı. Ancak dünya o zamandan bu yana köklü biçimde değişti. Bu değişim Güvenlik Konseyi’ne yeterince yansımış değil. Bunun en çarpıcı örneği Afrika’dır. Birleşmiş Milletler kurulduğunda Afrika’nın büyük bölümü sömürge yönetimi altındaydı. Bugün dahi Afrika’nın Konsey’de daimi temsili bulunmuyor. Daimi Afrika üyeleri olmayan bir 21. yüzyıl Güvenlik Konseyi adaletsizdir ve savunulamaz. Bu değişmelidir" dedi.

33"Kirletenler ödemeli"

34Cinsiyet eşitliği, iklim değişikliği ve temiz enerjiye de değindiği konuşmasında Guterres, tüm ülkelere fosil yakıtlardan uzaklaşmak için uluslararası hedeflerle uyumlu ve açık takvimlere sahip planlar hazırlama çağrısı yaptı. Büyük petrol şirketlerini yıllardır atmosferi "açık bir kanalizasyon gibi" kullanmakla suçlayan Guterres, "Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden bu yana beş büyük Batılı petrol şirketi, yaklaşık yarım trilyon dolar kâr elde etti" dedi.

35Tütün şirketlerinin yol açtığı zararların inkâr edilemez duruma geldiğinde hükümetlerin harekete geçtiğini ve iklim krizinin de aynı kararlılığı gerektirdiğini söyleyen Guterres, "En fazla kirleten ve en fazla kazanç sağlayanlar, verdikleri zararı telafi etmek için çok daha fazlasını yapmalı. Kirletenler ödemeli" dedi.

36Yapay zekâya da değinen Guterres, yapay zekânın sorumlu bir hızda geliştirilmesini sağlayacak şartlar geliştirilmesi ve risklere karşı ilave güvenceler oluşturulması gerektiğini söyledi.

37Son kez hitap etti

38Görev süresi 31 Aralık 2026’da sona erecek olan ve bugün Genel Kurul’a son defa hitap eden Guterres, "Görevde geriye kalan 100 günüm boyunca bu kararlılık ve azim ruhunu taşımaya devam edeceğim" dedi.dayananlar: özün 4. maddesi↩ Geldiğin yere dön

39Ayakta alkışlandı

4030 saniye boyunca ayakta alkışlandığı veda konuşmasında Guterres, görevinden ayrıldığında da barış ve uluslararası hukuk için çalışmaya devam edeceğini vurgulayarak, "BM Şartı’nın değerlerini savunmaya devam edeceğim ve asla ama asla vazgeçmeyeceğim" ifadelerini kullandı.