Sebze-meyve soruşturmasında ölüler adına belge tespiti

1. kaynak belgesi

1İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı Örgütlü Suçlar Soruşturma Bürosu tarafından yaş sebze ve meyve piyasasındaki fahiş fiyat uygulamalarına yönelik yürütülen soruşturma kapsamında 41 şüpheli hakkında gözaltı kararı verildi. Soruşturma kapsamında 22 ilde 109 adres için arama kararı alınırken, Vergi Denetim Kurulu raporlarında bazı şirketlerin ölü şahıslar adına müstahsil makbuzu düzenlediği ve çiftçiden alınan ürünlerin bedellerini gerçekte ödenen tutarın üzerinde gösterdiği belirtildi.dayananlar: özün 1. maddesi↩ Geldiğin yere dön

2Savcılıkça yürütülen soruşturma kapsamında Rekabet Kurulu, Ticaret Bakanlığı ile İstanbul, Ankara, İzmir, Mersin ve Antalya Büyükşehir Belediyeleri Hal Müdürlüklerine müzekkere yazıldı. Şüphelilerin yaş sebze ve meyve ticaretindeki işlem hacimlerine ilişkin raporlar dosyaya dahil edildi.

3Vergi Denetim Kurulu tarafından savcılığın talebi üzerine yapılan incelemelerde ise bin 29 çiftçinin beyanına başvuruldu. Çiftçilerin ifadeleri ile tedarikçi konumundaki şüpheli şirketlerin defter ve belgeleri birlikte incelendi.

414 Temmuz 2026 ve 3 Eylül 2026 tarihli raporlarda, bazı tedarikçilerin çiftçilerden satın aldıkları ürünleri gerçek alış fiyatından daha yüksek gösterecek şekilde müstahsil makbuzu düzenlediği belirtildi.

5"Ürün arzı az, maliyet yüksek gösterildi"

6Raporlarda, bazı şüphelilerin piyasadaki hakim konumlarını kullanarak ürün arzını olduğundan düşük, maliyetleri ise yüksek gösterdiği ifade edildi. Ayrıca tedarik zincirinin gereksiz şekilde uzatıldığı ve bu yöntemlerle fiyatların yukarı yönlü manipüle edilerek fahiş fiyat uygulamasına neden olunduğu kaydedildi.

7"Ölü şahıslar adına makbuz düzenlendi"

8Raporda yer alan tespitlerden birinin Ahmet Demir Gıda Nakliye Hayvancılık Et ve Süt Ürünleri Turizm Tekstil Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi’ne ilişkin olduğu belirtildi. Şirketin 1 Ocak 2025 ile 31 Mart 2026 tarihleri arasında, daha önce ölüm kaydı bulunan bazı kişiler adına müstahsil makbuzu düzenlediği tespit edildi.

9Raporda, söz konusu kişilerin bir bölümünün ölüm tarihlerinin 2014 ve 2016 yıllarına kadar uzandığı, düzenlenen makbuzların tutarlarının ise kişi başına 29 bin lira ile 118 bin lira arasında değiştiği aktarıldı.

10Essa Tarım Ürünleri Sanayi Ticaret Limited Şirketi hakkında hazırlanan raporda da benzer tespitlere yer verildi. Şirket tarafından daha önce hayatını kaybettiği belirlenen 27 farklı kişi adına müstahsil makbuzu düzenlendiği, adına makbuz düzenlenen kişilerin önemli bölümünün ise şirkete ürün satmadıklarını beyan ettikleri belirtildi.

11Çiftçilerden dikkat çeken beyanlar

12Raporda yer verilen çiftçi beyanlarında, makbuzlarda gösterilen fiyatlarla ürünlerin gerçek satış fiyatları arasında fark bulunduğu ifade edildi.

13Bigadiç Derin Tarım Ürünleri Yaş Sebze Meyve Hayvancılık Gıda Turizm Sanayi İthalat İhracat ve Pazarlama Ticaret Limited Şirketi tarafından adına 818 bin 125 liralık müstahsil makbuzu düzenlenen A.K., kapya biberini şirket adına hareket eden İsmail D.’ye sattığını belirtti. A.K., ürünün kilogramını en fazla 11,50 liradan sattığını ancak makbuzlarda kilogram fiyatının ortalama 18,70 lira olarak gösterildiğini ifade etti.

14Adına 759 bin 776 liralık makbuz düzenlenen C.S. ise ürünlerini 8-9 liradan sattığını, buna karşılık makbuzlarda kilogram fiyatının 18,70 ile 23,95 lira arasında gösterildiğini söyledi.

15E.B. ise adına 1 milyon 236 bin 522 liralık makbuz düzenlenmesine rağmen bu belgelerden haberi olmadığını, makbuzlarda yer alan kapya biberini hiç üretmediğini ve herhangi bir firmaya satmadığını beyan etti.

16Kayıtlarda milyonlarca kilogramlık fark

17Essa Tarım’a ilişkin incelemede şirketin envanter ve ticari kayıtları arasında da uyumsuzluk bulunduğu kaydedildi.

18Rapora göre şirket, 2026 yılının ilk üç ayında müstahsil makbuzu ile 3 milyon 913 bin 600 kilogram, fatura ile ise 2 milyon 888 bin 124 kilogram sanayi tipi portakal satın aldı. Aynı dönemde satış faturalarında 9 milyon 31 bin 731 kilogram portakal satışı bulunduğu belirtildi.

19Dönem başındaki ticari mallar hesabının tamamının portakal stoku olduğu kabul edilse dahi yaklaşık 2 milyon 230 bin kilogramlık farkın karşılanamadığı kaydedildi. Şirketin Ocak, Şubat ve Mart 2026 döneminde fatura ile toplam 13 milyon 488 bin 581 kilogram limon, mandalina, nar ve portakal satışı yaptığı, ancak Hal Kayıt Sistemi’ne yalnızca 8 milyon 384 bin 428 kilogramlık satış bildirdiği de raporda yer aldı. Şirketin 2025 hesap döneminde yüzde 0,50, 2026 yılının ilk çeyreğinde ise yüzde 0,68 net karlılık beyan ettiği belirtildi.

20Kayıt sistemlerinin karşılaştırılması gerektiği vurgulandı

21Raporda ayrıca yaş sebze ve meyve sektöründeki kayıt sistemlerinin farklı kurumlar tarafından farklı amaçlarla yürütüldüğü değerlendirmesine yer verildi. Üretimden nihai satışa kadar Tarım ve Orman Bakanlığı’nın ÇKS, TÜKAS ve ÖKS kayıtları ile Ticaret Bakanlığı’nın Hal Kayıt Sistemi ve Gelir İdaresi Başkanlığı’nın müstahsil makbuzu ve fatura düzeninin büyük ölçüde birbirinden bağımsız işletildiği belirtildi.

22Bu nedenle tek bir kayıt üzerinden üretim, teslim, ticari dolaşım ve ödeme süreçlerinin tamamına ilişkin kesin sonuca ulaşmanın mümkün olmadığı, farklı kurumların kayıtlarının birbiriyle karşılaştırılması gerektiği vurgulandı. Soruşturmanın İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından tüm yönleriyle sürdürüldüğü bildirildi.

2. kaynak belgesi

23İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın yürüttüğü soruşturma dosyasına giren Vergi Denetim Kurulu’nun yaş sebze ve meyve sektörüne ilişkin iki kapsamlı raporu, "tarladan markete fiyat yolculuğu"ndaki çarpıcı tabloyu ortaya koydu. Çiftçinin 6-8 liraya sattığını söylediği mandalina 28 liralık maliyetle kayda geçirilirken, bazı üreticilerin sattığından katbekat fazla ürün adına makbuz düzenlendiği, hiç ürün satmayan hatta hayatını kaybeden kişiler adına bile milyonlarca liralık belge oluşturulduğu tespit edildi.

24Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığının 14 Temmuz ve 3 Eylül 2026 tarihli yaş sebze ve meyve sektörüne ilişkin raporları, Türkiye’nin en çok tartışılan meselelerinden biri olan "Ürün tarladan çıktıktan sonra neden bu kadar pahalanıyor?" sorusuna dikkat çekici yanıtlar verdi.

25İki raporda toplam 41 riskli mükellef ayrıntılı biçimde incelendi. Vergi müfettişleri çiftçi beyanlarını, müstahsil makbuzlarını, e-faturaları, Hal Kayıt Sistemi verilerini ve şirket kayıtlarını karşılaştırdı. Ortaya çıkan bulgulara göre bazı tedarikçilerde üreticinin gerçek satış bedeli ile belgelerde gösterilen alış maliyeti arasında ciddi farklar oluştu.dayananlar: özün 2. maddesi↩ Geldiğin yere dön

26Çiftçi 6-8 lira dedi, makbuz 28 lira yazdı

27Raporlardaki en çarpıcı örneklerden biri mandalinada ortaya çıktı. Bir üreticinin 6-8 TL/kg seviyesinden sattığını beyan ettiği mandalina, müstahsil makbuzunda 28 TL/kg maliyetle kayda geçirildi. Firmanın aynı dönemdeki ortalama satış fiyatı ise 31,82 TL/kg olarak belirlendi.

28Başka bir örnekte üretici mandalinayı 12 TL/kg fiyatla sattığını söyledi. Aynı ürün müstahsil makbuzunda 31,48 TL/kg olarak görünürken şirketin ortalama satış fiyatı 31,65 TL/kg oldu. Böylece üretici fiyatı ile şirketin satış fiyatı arasında yaklaşık 20 liralık fark bulunmasına rağmen, belge üzerinde şirket sanki kilogram başına yalnızca 17 kuruş kazanmış gibi bir tablo ortaya çıktı.

294 liralık elma 9,50 liralık "maliyet" oldu

30Benzer tablo başka ürünlerde de görüldü. VDK raporlarına göre; çiftçinin 4-5 liraya sattığını belirttiği sanayi tipi elma 9,50 TL alış maliyetiyle gösterildi, ortalama 9,74 TL’ye satıldı, 7-12 TL aralığında alındığı beyan edilen patates belgede 20 TL, satışta ortalama 21,91 TL olarak yer aldı, 28-29 TL seviyesinde satıldığı belirtilen çekirdeksiz üzümün müstahsil makbuzunda fiyatı 45 TL’ye çıktı; şirketin ortalama satış fiyatı ise 45,81 TL oldu, 16 TL’ye satıldığı belirtilen mandalina ise belgede 32 TL, satışta ortalama 35,19 TL olarak kayıtlara geçti.

31Limonda çiftçi konuştu: "35’e sattım, makbuzda 70"

32Raporun en dikkat çekici bölümlerinden biri limon üreticilerinin ifadeleri oldu. Bir üretici yaklaşık 50 ton limonu 45-50 TL/kg seviyesinden sattığını, kendi adına düzenlenen belgelerde fiyatın 64-72 TL arasında gösterildiğini söyledi.

33Başka bir çiftçi 25 ton limonu 35 TL/kg fiyatla sattığını, piyasadaki fiyatın yaklaşık 38 lira olduğunu anlatırken kendi adına düzenlenen makbuzlarda 70-78 TL/kg fiyat bulunduğunu ifade etti.

3435 yıldır çiftçilik yaptığını belirten bir üretici ise ilk kesimde limonu 55 TL, ikinci kesimde 40 TL seviyesinden sattığını ancak belgelerde kilogram fiyatının 70 TL olarak göründüğünü söyledi. Bir başka çiftçi de ilk kesimde 100 ton limonu 35 TL, ikinci kesimde 100 tonu 40 TL seviyesinden sattığını; buna karşılık kendi adına düzenlenen belgelerde fiyatların 69-72 TL arasında olduğunu beyan etti.

35Sadece fiyat değil, tonaj da katlandı

36VDK’nın incelemesinde yalnızca kilogram fiyatlarının değil, satılan ürün miktarlarının da büyütüldüğüne ilişkin beyanlar yer aldı. Bir limon üreticisi 2025 yılında toplam 200 ton limon ürettiğini ve sattığını söylerken kendi adına 633 ton limon için müstahsil makbuzu düzenlendiğini anlattı.

37Başka bir üreticinin 126 tonluk limon satışı 328 ton olarak kayda geçti. Üretici gerçek ticaret hacminin yaklaşık 2,5-2,6 milyon TL olduğunu belirtirken, adına düzenlenen belgelerin toplamı yaklaşık 10 milyon TL’ye ulaştı.

38Bir muz üreticisi ise yaklaşık 100-140 ton ürün sattığını, buna karşılık adına 192 ton üzerinden makbuz oluşturulduğunu; yaklaşık 4,63 milyon TL olduğunu belirttiği gerçek ticaret tutarının belgelerde 8,49 milyon TL’ye yükseldiğini anlattı.

39400 ton patates, kâğıt üzerinde 1,7 milyon kilo

40En dikkat çekici miktar farklarından biri patateste görüldü. Bir üretici yaklaşık 400-500 ton patatesi 7-12 TL/kg seviyesinden sattığını beyan etti. Ancak aynı üretici adına 1 milyon 741 bin 840 kilogram patatesin 20 TL/kg üzerinden alınmış gibi belgelendirildiği tespit edildi.dayananlar: özün 4. maddesi↩ Geldiğin yere dön

41Başka bir üretici de yaklaşık 700 ton soğan sattığını söylerken, adına düzenlenen makbuzlarda miktarın bin 855 tona çıktığını ifade etti.

4260 ton sarımsak, makbuzda 800 ton

43Tümen Tarım’a ilişkin incelemede bir üretici yaklaşık 60 ton sarımsak ürettiğini ve ürününü kilogramı 50 liradan sattığını beyan etti. Ancak VDK raporunda aynı üreticinin adına düzenlenen müstahsil makbuzlarında 800 ton sarımsak bulunduğu kayda geçti.

44Bu örnek, raporlardaki miktar uyuşmazlıklarının ulaştığı boyutu ortaya koyan en çarpıcı tespitlerden biri oldu.

45"Ben o firmaya hiç mal satmadım"

46Müfettişlerin görüştüğü bazı kişilerin beyanları ise fiyat ve miktar farklılığının da ötesine geçti. Bazı kişiler, adlarına milyonlarca liralık müstahsil makbuzu düzenlenmesine rağmen ilgili firmaya hiçbir ürün satmadıklarını söyledi.

47Bazıları zirai faaliyetinin dahi bulunmadığını, bazıları şirket çalışanı olduğunu ancak çiftçi olmadığını anlattı. Bir üretici, yalnızca belirli ürünleri yetiştirdiğini ancak kendi adına hiç üretmediği ahududu, incir, böğürtlen, elma ve kayısı gibi ürünler için de belge düzenlendiğini söyledi.

48Acar Agro dosyasında bir üretici, şirketi tanımadığını ve hiçbir ürün teslim etmediğini belirterek kendi adına gösterilen satışların "hayalî" olduğunu beyan etti.

49Ölüler adına milyonluk makbuzlar kesildi

50Raporların en çarpıcı bulgularından biri ise hayatını kaybetmiş kişilerin adına düzenlenen belgeler oldu. Ahmet Demir’e ilişkin incelemede, daha önce hayatını kaybetmiş 49 kişi adına 87 müstahsil makbuzu düzenlendiği ve bu belgelerin toplam tutarının 2 milyon 524 bin 987 TL olduğu tespit edildi.dayananlar: özün 3. maddesi↩ Geldiğin yere dön

51Bigadiç Derin Tarım bakımından 6 ölü kişi adına 16 belge ve yaklaşık 5,88 milyon TL, Beta Tropikal bakımından ise 13 ölü kişi adına belge düzenlendiğine ilişkin tespitler raporlara girdi.

52VDK, ölüm tarihinden sonra düzenlenen bu belgeleri, maliyetlerin istenilen seviyede oluşturulmasına imkân sağlayabilecek belge düzeni bakımından önemli bir risk göstergesi olarak değerlendirdi.

53Gerçek maliyet kâğıt üzerinde şişirildi

54VDK raporlarının ortaya koyduğu modele göre sistemin ana mekanizması beş aşamada şekilleniyor:dayananlar: özün 5. maddesi↩ Geldiğin yere dön

55Çiftçi ürünü gerçek piyasa fiyatından satıyor. Üretici adına daha yüksek fiyat veya miktarla müstahsil makbuzu düzenleniyor. Böylece şirketin kayıtlı alış maliyeti yükseliyor. Şişirilmiş maliyet satış fiyatına yaklaştırılarak kâr marjı kâğıt üzerinde küçültülüyor.

56Vergi müfettişleri, bu yöntemin yüksek satış fiyatının görünürde makul gösterilmesine ve elde edilen ekonomik faydanın vergi dışı bırakılmasına imkân sağlayabileceği değerlendirmesinde bulundu.

57Cevabı tespit edilen soru: Çiftçiden çıkan fiyat nerede şişiyor?

58Raporların ortaya çıkardığı tablo, tartışmayı yalnızca "tüccar çiftçiden ucuza alıp pahalıya satıyor" noktasının ötesine taşıdı. VDK bulgularına göre bazı örneklerde 6-8 liraya alınan ürün 28 lira, 12 liraya alınan ürün 31,48 lira, 7-12 liraya alınan ürün 20 lira, 4-5 liraya alınan ürün ise 9,50 lira maliyetliymiş gibi kayda geçirildi.